Leermiddelen Adviescentrum

- CLU geeft advies en trainingen, doet onderzoek naar leermiddelen

Waarom investeren in digitale leermiddelen?

Digitale leermiddelen zijn aan een gestage opmars in het onderwijs bezig. In binnen- en buitenland worstelen overheden, uitgevers en scholen met de vraag of en hoeveel er geïnvesteerd moet worden in de ontwikkeling en inzet van digitale leermiddelen in de school. Het CLU wordt regelmatig gevraagd over dit onderwerp lezingen en trainingen te komen geven. Recentelijk in het buitenland voor het Ministerie van Onderwijs in Hongarije, in het binnenland voor de Driestar-Hogeschool in Gouda.

Specifieke kenmerken van digitale leermiddelen

Centraal in de CLU-opvatting over de inzet van digitale leermiddelen staan de potentiële mogelijkheden en de kwaliteit van deze leermiddelen. Waarbij we kwaliteit gelijkstellen aan leerzaamheid; digitale leermiddelen moeten het leerproces van leerlingen effectief ondersteunen. Vanuit dat perspectief bezien, hebben digitale leermiddelen potentiele mogelijkheden die papieren leermiddelen niet hebben.

De twee belangrijkste zijn:

  • adaptiviteit
  • multimodaliteit

Met adaptiviteit bedoelen we de mogelijkheid die digitale leermiddelen hebben om kenmerken van de leermiddelen af stemmen op relevante kenmerken van leerlingen zoals niveau, tempo, interesse en leerstijl.
Met multimodaliteit bedoelen we dat digitale leermiddelen de inzet van verschillende zintuigen gelijktijdig optimaal kan realiseren. Dit zijn twee belangrijke redenen om digitale leermiddelen in het onderwijs in te zetten.

Van adaptiviteit is niet tot nauwelijks sprake

Maar adaptiviteit en multimodaliteit moeten ook daadwerkelijk gerealiseerd worden. En zover zijn we nog niet. Uit eigen onderzoek en ervaring hebben we kunnen vaststellen dat er nauwelijks nog digitale leermiddelen zijn die effectief kunnen adapteren. Ook blijkt dat de inzet van meerdere zintuigen tegelijkertijd vaak leidt tot een overbelasting van het werkgeheugen in plaats van tot een effectieve ondersteuning van het leerproces.

Incidenteel en intentioneel leren

Los daarvan is het eveneens goed ons te realiseren dat smartphones, tablets en laptops in eerste instantie niet zijn gemaakt om ermee te leren maar om ermee te informeren, te administreren, te organiseren en te amuseren. En in eerste instantie zijn deze apparaten buiten de school in gebruik genomen. Daardoor zullen ze meer incidenteel leren ondersteunen (‘spelenderwijs’) dan vormen van (‘schools’) intentioneel leren.
Kenmerkend voor incidenteel leren is het ontbreken van doelgerichte instructies, interventies en evaluaties. Hierdoor wordt minder een beroep gedaan op de concentratie, de ‘attention-span’ is klein en het trial-and-error-gedrag wordt aangemoedigd. Kritiekloos inzetten van deze devices in het onderwijs kan betekenen dat dit gedrag ook doordringt in situaties waarbij nu juist intentioneel leren plaats moet vinden.

Lezing op de NOT

Over deze thematiek zal Arno Reints een lezing verzorgen op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling (NOT) op zaterdag 31 januari 2015. Zie www.not-online.nl.