Leermiddelen Adviescentrum

- CLU geeft advies en trainingen, doet onderzoek naar leermiddelen

Nieuws, juli 2017

Adaptieve programma’s wolven in schaapskleren?

Hoed je voor adaptieve digitale programma’s die claimen zich aan het niveau van de leerling aan te passen!

Nog maar weinig bekend over effecten van adaptieve leersystemen

Eigenlijk weten we nog maar heel weinig over de werking van adaptieve leersystemen zoals Snappet, Muiswerk en Rekentuin: ze werken soms, maar soms alleen voor leerlingen met een hoger niveau, soms juist alleen voor leerlingen met een lager niveau. Hoog tijd voor een onderzoeksagenda om werking en effectiviteit van adaptieve systemen beter te begrijpen.

Schoolvoorbeeld van verhoogde leerzaamheid bij OVD uitgeverij

Afgelopen zomer gaven we een training bij OVD Educatieve Uitgeverij over de leerzaamheid van leermiddelen. Heel bruikbaar vonden ze, want ook uitgevers die leermateriaal goed ontwerpen, hebben wat aan een opfrissing van de theorie en de onderliggende argumentatie waarom leermateriaal op een bepaalde manier aangeboden moet worden. We bespreken een methode in het tweetalig onderwijs die leerlingen stimuleert om leerstrategieën te ontwikkelen.

Kom ook naar de Dag van de Educatieve Auteur!

Op 11 november 2017 organiseert de Auteursbond, sectie Educatieve Auteurs, voor het eerst de Dag van de Educatieve Auteur. Deze conferentie is gericht op zowel beroepsmatige educatieve auteurs als op docenten die vaak zelf lesmateriaal aanpassen en ontwerpen. Hoofdspreker is Paul Kirschner, hoogleraar Onderwijspsychologie en expert op het terrein van onderwijsontwerp en leerprocessen. Ook zijn er verschillende workshops te volgen die zijn gevalideerd door Registerleraar. De Auteursbond heeft bovendien een wedstrijd uitgeschreven om auteurs uit te dagen rondom het thema “Is dit een feit” een les te ontwerpen. Wie gaat de Educatieve Parel winnen?

Het CLU zit in de jury, een uitdagende bezigheid! En we geven een workshop waarin we enkele leertheorieën die Paul Kirschner in zijn openingslezing aanroert concreet uitwerken.

Meedoen? Lees meer over de Dag van de Educatieve Auteur 2017 en de Educatieve Parel.

Workshop Atlascollege: Opdrachten om te differentiëren

Jaarlijks organiseert het Atlascollege voor alle personeelsleden een studiedag: de Atlasdag. Deze dag staat in het teken van een thema, dit jaar: waardevol onderwijs. Het CLU verzorgt op 14 november een korte workshop met als titel Hoe arrangeer ik opdrachten om te differentiëren? Met opdrachten zet je leerlingen aan om leerstof te verwerken. Maar niet iedere leerling moet de leerstof op dezelfde wijze verwerken. Dyslectische leerlingen zijn bijvoorbeeld gebaat bij taalsteun als ze een opdracht uit moeten werken. Leerlingen met een antipathie voor memoriseren, zullen niet graag woordjes uit hun hoofd leren. Deze leerlingen kun je aanmoedigen om woordjes op een andere manier te leren. En zo zijn er allerlei manieren om opdrachten beter aan te laten sluiten bij individuele leerlingen waardoor leerlingen zich de leerstof effectiever eigen zullen maken.

Leerdoelen in leerlingentaal

Schoolinfo organiseert op 8 februari 2018 een werkconferentie over curriculumbewustzijn. Docenten van leerlabscholen en andere scholen gaan dan praktisch aan de slag met onderwerpen die voortkomen uit de vragen van docenten. Het doel van de werkconferentie is om docenten praktische tips en tools aan te reiken die ze bij wijze van spreken de volgende dag al kunnen inzetten.Het CLU verzorgt tijdens deze dag een workshop over het formuleren van leerdoelen. Leerdoelen zorgen ervoor dat leerlingen hun aandacht richten op wat er inhoudelijk aan de orde gaat komen en dat ze weten wat er qua niveau van hen verwacht wordt. Tijdens deze workshop formuleren we aan de hand van de taxonomie van Bloom leerdoelen in leerlingentaal om leerlingen meer curriculumbewust te maken. Wil je meedoen? Je kunt je nog aanmelden voor de Werkconferentie Curriculumbewustzijn (regio midden/west).

 

Archief

Leermiddelenalert juli 2017: Educatieve auteurs pleiten voor meer onderzoek naar rol leermiddelen in het onderwijs

Over de vraag wat Bloom nou precies bedoelde, beschrijving van een training-op-maat, voorbereidingen op IARTEM en we recenseerden een goed differentiërende biologiemethode.

Leermiddelenalert maart 2017: Kwaliteit van leermiddelen mede debet aan zakkende posities op ranglijsten

Over de kwaliteit van leermiddelen, opleidingsmateriaal voor kappers, studiedagen met impact, en spiegelneuronen. Ook schreven we over ICT zonder afleidingen voor leerlingen, de Stercollecties van VO content en de internationale leermiddelenconferentie IARTEM.

Leermiddelenalert september 2016

Over differentiëren met opdrachten, leermateriaal voor leerlingen met beperkingen in de informatieverwerking, blended leermateriaal, een eigen methode wereldoriëntatie voor Bonaire en trainingen voor de Belastingdienst.

Leermiddelenalert september 2016

Met informatie over ons nieuwe maatwerk trainingsprogramma, activerende werkvormen, en een contract met de Belastingdienst.

Leermiddelenalert juni 2016

Met informatie over adaptieve leermiddelen, computersturing, toetsen voor Veilig Verkeer Nederland en de motivatiecrisis van de Nederlandse leerling.

Leermiddelenalert april 2016

Met informatie over de CLU strippenkaart, het onderzoek van Camille van Katwijk voor VO-content, een presentatie over meisjesachtig en jongensachtig materiaal en een artikel van Hendrianne Wilkens over de leerzaamheid van commercieel leermateriaal.

Wie bewaakt de leerzaamheid van leermiddelen?
Dit is de titel van het artikel dat Hendrianne Wilkens schreef voor het tijdschrift ‘van twaalf tot achttien’. De essentie van dit artikel is dat leerzaamheid niet altijd voorop staat bij makers van leermiddelen. Het waarom daarvan is verschillend. Grote uitgevers laten nog te veel het commercieel belang voorop staan. Daarnaast is er onwetendheid over wat leerzaamheid is. Lerarenopleidingen besteden daar te weinig aandacht aan.

Jongens en leermiddelen
Over dit onderwerp gaf het CLU een interactieve lezing tijdens de conferentie Onderpresterende jongens in de klas. Hoe daagt u ze uit? (door Facta-organiseert). Lesmateriaal sluit beter aan bij de leervoorkeuren van meisjes dan van jongens. Daarom gingen we tijdens de lezing in op hoe leraren lesmateriaal kunnen herkennen dat onvoldoende aansluit bij de leervoorkeur van jongens en hoe dit aangepast kan worden. Klik hier voor de prezi. Of lees het onderzoek over leerstijlkenmerken van jongens en meisjes dat het CLU in 2013 uitvoerde in opdracht van Kennisnet.

Leermiddelenalert februari 2016

Zie hier de leermiddelenalert van februari 2015 met topics over het opleidingsaanbod, de CLU-strippenkaart, VO-content en leerdoelen.

Op afroep begeleiding nodig? De CLU-strippenkaart
Veel organisaties hebben niet altijd de onderwijskundige kennis in huis als het gaat om het maken van leermiddelen, terwijl er wel behoefte is aan begeleiding het gehele jaar door. Daarom hanteren we voor bij ons bekende opdrachtgevers al enige tijd de strippenkaart. We gaan dit nu breder aanbieden omdat we merken dat het in een behoefte voorziet. Tot 17 april hanteren we een kennismakingskorting van 10% op alle strippenkaarten. Lees hier meer.

Het thema van 2016/2017
Vanaf maart bieden we weer Eerste Hulp Bij Leermiddelen:

Leermiddelenalert november 2015 

Zie hier de leermiddelenalert van november 2015 met topics over iPads in het onderwijs, een greep uit de nieuwe projecten en het opleidingsaanbod.

Leermiddelenalert september 2015

Zie hier de leermiddelenalert van september 2015 met topics over leermiddelen aanpassen aan leerlingen met autisme, de kwaliteit van leermiddelen en een greep uit de nieuwe projecten.

Discussie in de media: iPads in het onderwijs
Naar aanleiding van een onderzoeksrapport van de OECD voerden Aleid Truijens en Maurice de Hond een pennenstrijd in de Volkskrant over de meerwaarde van met name iPads in het onderwijs. Waar Truijens en de Hond aan voorbijgaan in hun strijd, is wat inzichten uit de leerpsychologie te bieden hebben bij dit vraagstuk. Reden om een aantal inzichten over de mogelijkheden en beperkingen van digitaal leren op een rijtje te zetten.

Ook bij wiskunde leren meisjes anders dan jongens
Het onderwijs sluit meer aan bij de leerstijl van meisjes dan bij de leerstijl van jongens en dit heeft gevolgen voor de cognitieve verwerking. Anneloes Krom, afgestudeerd onderwijskundige, deed daarom onderzoek voor het CLU naar het verschil in cognitieve verwerking tussen jongens en meisjes en vond een verschil in de cognitieve verwerking. Het is belangrijk daar rekening mee te houden bij het formuleren van opdrachten.

Leermateriaal aanpassen aan leerlingen met autisme
Sosha Timmermans is onlangs afgestudeerd als orthopedagoog en zij heeft voor het CLU een theoretische onderbouwing geschreven over het belang van aangepaste leermiddelen voor leerlingen met een autismespectrumstoornis. In deze theoretische onderbouwing wordt, op basis van wetenschappelijke literatuur, een relatie gelegd tussen leerlingen met een autismespectrumstoornis in het regulier onderwijs, wat dit betekent voor leermiddelen en welke aanpassingen daarbij nodig zijn.

Opleidingsaanbod Eerste Hulp bij Leermiddelen
Het CLU heeft hard gewerkt aan meerdere workshops over het maken en arrangeren van leermateriaal. De eerste workshops zijn ondertussen gegeven en zijn enthousiast ontvangen. Op deze pagina leest u meer over de opgedane ervaringen.

Het CLU biedt hulp in het kader van het Doorbraakproject ICT en Onderwijs
Op 8 april jl. organiseerden het Doorbraakproject Onderwijs en ICT en Leerling 2020 een werkconferentie voor leveranciers, uitgeverijen en distributeurs van leermiddelen. Centrale vraag daarbij was wat nodig is om de Leerlabs binnen het VO tot een succes te maken. Het CLU heeft haar diensten aangeboden voor een drietal Leerlabs/vragen.

Audit uitgevoerd voor het Scheepvaart en Transport College
Van februari tot en met mei heeft het CLU een externe audit uitgevoerd voor de MBO-sectoren van het Scheepvaart en Transport College van de STC-Group. Het doel hiervan was om inzicht te krijgen in de kwaliteit van het onderwijs. Hiervoor zijn lesobservaties uitgevoerd en is leermateriaal beoordeeld. Daarnaast zijn er interviews gehouden in alle lagen van de organisatie. Hoe de audit verlopen is, leest u hier.

Internationale aandacht voor kwaliteit leermiddelen groeit
Zoals in de vorige alert al aangekondigd, vindt er van 11-13 september in Berlijn een conferentie plaats die georganiseerd wordt door IARTEM. Het CLU zal twee presentaties verzorgen. Lees hier meer over IARTEM en wat u tijdens de conferentie kunt verwachten.

Training ‘Kwaliteit van Leermiddelen’ enthousiast ontvangen
In januari vond de training Kwaliteit van Leermiddelen plaats. Een divers gezelschap uit PO, VO, MBO, juridische opleidingen en musea paste de aangeboden kennis tijdens de training toe op het eigen materiaal. Enkele reacties:

De eerstvolgende training Kwaliteit van Leermiddelen vindt plaats op 8 en 15 oktober 2015.

Zelfregulatie gaat niet vanzelf
Zelfregulatie bevordert de motivatie. Door een betere motivatie zal een leerling zich meer willen inspannen en langer bezig willen zijn met de taak. Het resultaat hiervan vertaalt zich uiteindelijk in betere leerprestaties. Hoe zien leermiddelen eruit die de leerling aanzetten tot zelfregulatie, en daarmee de motivatie bevorderen? Het antwoord op deze vraag leest u hier.

Succesvolle leerlingen hebben iets anders nodig dan niet-succesvolle leerlingen
In de vorige Alert bespraken we het onderzoek met als titel Adaptiviteit van Digitale Leermiddelen. Daaruit kwam onder andere naar voren aan welke voorwaarden een digitaal leermiddel/programma moet voldoen om adaptief te (kunnen) zijn en welke vormen van controle er binnen het programma mogelijk zijn. De inzichten uit het onderzoek hebben geleid tot het ontwikkelen van een praktisch hulpmiddel: een stroomschema waarmee de mate van adaptiviteit en de vorm van controle bepaald kan worden. Hiermee kan ook bekeken worden voor welke leerlingen het leermiddel geschikt is, aangezien succesvolle leerlingen een andere mate van controle nodig hebben dan niet-succesvolle leerlingen.
Bekijk hier voorbeelden van ingevulde stroomschema’s en lees hoe u het schema zelf kunt gebruiken.

Vast stramien voor het redigeren van lessen wereldoriëntatie op Bonaire
Sinds 10-10-2010 is Bonaire een bijzondere gemeente van Nederland. Dit heeft vele veranderingen meegebracht, ook in het onderwijs op Bonaire. De Nederlandse overheid wil graag dat het onderwijsniveau op Bonaire zo snel mogelijk gelijk is aan dat van Nederland. Daarbij spelen leermiddelen een belangrijke rol. In 2010 is er op Bonaire gestart met een werkgroep die een methode wereldoriëntatie moet ontwikkelen. Aan het CLU is gevraagd om de ontwikkelde lessen zowel onderwijskundig als taalkundig te redigeren. Daarvoor is een vast stramien gebruikt. Hoe dit eruit ziet en toegepast is, leest u hier.

Waarom investeren in digitale leermiddelen?
Digitale leermiddelen zijn aan een gestage opmars in het onderwijs bezig. In binnen- en buitenland worstelen overheden, uitgevers en scholen met de vraag of en hoeveel er geïnvesteerd moet worden in de ontwikkeling en inzet van digitale leermiddelen in de school. Het CLU wordt regelmatig gevraagd over dit onderwerp lezingen en trainingen te komen geven. Recentelijk in het buitenland voor het Ministerie van Onderwijs in Hongarije, en in Nederland voor de Driestar-Hogeschool in Gouda. In het nieuwe jaar verzorgt Arno Reints een lezing over dit onderwerp op de Nationale Onderwijs Tentoonstelling (NOT) op zaterdag 31 januari 2015. Een voorproefje is hier te vinden.

Educatieve games; een verrijking voor het leren?
Educatieve games zijn een kruising tussen een game en een (digitaal) leermiddel. Het belangrijkste doel van een educatieve game is om de leerling te laten leren. Dat wil zeggen een stabiele verandering in zijn/haar kennis en/of vaardigheden teweegbrengen. Dit is mogelijk indien de leerstof aan bepaalde (inhoudelijke) voorwaarden voldoet. Een voorbeeld daarvan is een duidelijk geformuleerd leerdoel. Daarnaast dient een educatieve game de leerling te motiveren en bevat hij feedback die de leerling helpt om zelfstandig te leren. Tot slot vormen de spelelementen en leerelementen samen een geheel. Lees meer of download het volledige artikel.

Onderzoek naar de adaptiviteit van digitale leermiddelen: leerlingen maken nauwelijks gebruik van feedback en reflectie
Digitale leermiddelen hebben vooral meerwaarde als er sprake is van adaptiviteit. Dit wil zeggen dat leermiddelen iets doen met de informatie die ze krijgen door de handelingen die de leerling verricht tijdens het werken aan een leertaak. Als een leerling een fout maakt, dient het programma bijvoorbeeld de feedback te geven waarmee de leerling tot het goede antwoord kan komen. Het is daarom belangrijk dat we zicht krijgen op de adaptieve kenmerken die digitale leermiddelen hebben.
In opdracht van Kennisnet heeft het CLU onderzoek gedaan naar het gebruik van adaptieve kenmerken van digitale leermiddelen. Lees hier meer over dit onderzoek, of download het rapport.

Consequent inrichten van een ELO voor het primaire proces
Zoals aangegeven in de alert van juni is er vaak te weinig aandacht voor standaardisatie bij het schoolbreed inrichten van een Elektronische Leeromgeving (ELO). Het CLU is daarom gestart met het ontwikkelen van een checklist voor het gedeelte van de ELO waarbij het gaat om het effectief leren door de leerlingen. Deze checklist is dus bedoeld voor het gedeelte van de leeromgeving waarin leerlingen met leerstof aan het werk gaan. Op dit moment is er een eerste ‘light’ versie beschikbaar. In de loop van het jaar zal deze checklist steeds fijnmaziger worden. Lees hier meer over de checklist. Link hier direct door naar de ‘light’ versie checklist.

Open trainingsaanbod CLU
Het CLU heeft jarenlange ervaring met het geven van de incompany trainingen De Kwaliteit van Leermiddelen en Didactische Vaardigheden. Het één kan niet los gezien worden van het ander: goede leermiddelen in handen van goede docenten/trainers is een combinatie die succes verzekert.
De laatste tijd krijgen we steeds vaker het verzoek om deze trainingen als open training te kunnen volgen. Vandaar deze basistrainingen in het open aanbod.

Effectief leren met een ELO
Veel scholen gebruiken een elektronische leeromgeving (ELO) voor zowel het primaire onderwijsproces (het leren van leerlingen) als het secundaire onderwijsproces (organiseren, sturen en verantwoorden). Het is belangrijk om goed zicht te houden op het verschil tussen deze twee processen.

Bij het secundaire proces is het bijvoorbeeld belangrijk dat informatie duidelijk is, snel te vinden en goed aan elkaar te koppelen. Voor het primaire proces is het belangrijk dat de inrichting gericht is op leren. En dat vraagt een andere aanpak dan wanneer het gaat om organiseren, sturen en verantwoorden. Meer lezen? Klik hier.

Wat bepaalt de kwaliteit van digitaal leermateriaal?’ nu ook Engelstalig
Unesco heeft aan Kennisnet een vertaling gevraagd van het artikel dat Arno Reints en Hendrianne Wilkens schreven voor 4W: Weten Wat Werkt en Waarom. Geïnteresseerd in de Nederlandse versie? Link door naar het artikel op de website van Kennisnet. Geïnteresseerd in het Engelstalige artikel? Klik hier.

CLU neemt validatieprocedure MILK in gebruik
Het CLU maakt zich sterk voor de kwaliteit van (digitale) leermiddelen. Wij kijken daarbij vooral naar de mate waarin of de wijze waarop leermiddelen bijdragen aan het leren van leerlingen, studenten, cursisten, etc. We baseren ons daarbij op resultaten uit onderzoek, of op inzichten uit wetenschappen als de psychologie en de onderwijskunde.

Op deze wijze valideren we voortdurend onze producten, zoals ons MeetInstrument Leermiddelen Kwaliteit (MILK). Om deze validering te standaardiseren heeft Maaike Engels, in opdracht van het CLU in het kader van haar Research Master Onderwijskunde, een validatieprocedure ontwikkeld. Deze procedure wordt toegepast bij onze periodieke valideringen van de MILK. Voor fijnproevers is deze procedure hier te vinden (Engelstalig).

Wat werkt en waarom? Educatief uitgeven: rekening houden met de markt en leerzaamheid
Educatieve uitgevers staan voor een moeilijke taak. Er is een toenemende concurrentiestrijd gaande en daarnaast is er nog veel onduidelijkheid over de meerwaarde van digitalisering. Meer lezen? Klik hier.

Het aanpassen van leermateriaal voor specifieke doelgroepen
In opdracht van Project EDDA heeft het CLU onderzocht wat de effecten zijn geweest van de door hen gemaakte aanpassingen in het leermateriaal van leerlingen met een visuele beperking. Meer lezen? Klik hier.

Leerstijlkenmerken van digitale leermiddelen en het effect op leerprestaties van jongens en meisjes
Hoe komt het dat jongens in toenemende mate minder presteren op school? Welke factoren spelen daarbij een rol? Het CLU deed in opdracht van Kennisnet een onderzoek naar leerstijlkenmerken van digitale leermiddelen om een antwoord te vinden op deze vragen. Meer lezen? Klik hier.

Scholingsmiddag ‘Leermateriaal maken’ op Bonaire
Een scholingstraject gedeeltelijk op afstand: leermateriaal bekijken, scholingsmiddag daar aan koppelen en daarna de lessen van feedback voorzien. Meer lezen? Klik hier.

Taalgericht Vakonderwijs als steun voor de lessen Nederlands op Curacao
Curaçaose leerlingen moeten in het voortgezet onderwijs voor alle vakken examen in het Nederlands doen. En dat terwijl ze steeds minder Nederlands om zich heen horen. Daarom is het nodig dat leerlingen extra steun krijgen bij de taalverwerving. Meer lezen? Klik hier.

Goed leermateriaal voor Intersectoraal Onderwijs in het VMBO
Binnen het MBO is het een algemeen ervaren probleem dat leerlingen in veel gevallen geen goede beroepskeuze maken. Hierdoor veranderen ze nogal vaak van richting. Het gaat om 25-30% van de leerlingen. Een van de oorzaken hiervan is dat het VMBO te weinig aansluit op het MBO. Meer lezen? Klik hier.

Tekst/beeld integratie en het effect op leren
Dat is de titel van de thesis van Marieke de Gooijer. Marieke heeft een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het CLU over de vormgeving van leermiddelen. Daarbij lag de nadruk op het belang van de integratie van tekst en beeld. Meer lezen? Klik hier.

Trainingen voor community managers van Digischool
Het CLU helpt community managers van Digischool bij het hanteren van criteria waarmee betrekkelijk snel bepaald kan worden of materiaal kwalitatief goed genoeg is om op de website te plaatsen. Meer lezen? Klik hier.

Werkplekopleiden (WPO) op Bonaire
Het CLU heeft op Bonaire medewerkers van het Cultuurpark Mangazina di Rei begeleid in het opzetten van een systematische manier van Werkplekopleiden. Meer lezen? Klik hier.